Yazın en lezzetli ve en ucuz haline gelen sebzeleri kışa taşımak, hem mutfak bütçesini hem sofradaki lezzeti doğrudan etkileyen bir alışkanlıktır. Bu yazıda hazırlığa ne zaman başlanacağından buzluk kurallarına, domatesli hazırlıklardan konserve yöntemine ve saklama sürelerine kadar bütün adımları tek tek ele aldık. Porsiyonlama, düzen ve hazır yemek bazları gibi işi kolaylaştıran pratik yöntemleri de anlattık.
Kışlık Hazırlık Yapmaya Ne Zaman Başlanmalıdır?
Doğru zaman, sebzenin en olgun ve en bol olduğu haftalardır. Domates ve biber için temmuz sonu ile eylül arası, patlıcan için ağustos, ıspanak ve pırasa için ise sonbahar başı en verimli dönemdir. Bu haftalarda hem ürün en lezzetli halinde olur hem fiyatlar yılın en düşük seviyesine iner. Kışlık hazırlıklar için tek bir tarih vermek mümkün değildir, çünkü bölgeye göre hasat zamanı iki üç hafta kayabilir. Pazardaki tezgahlarda aynı ürünün fiyatı hızla düşmeye başladığında o ürünün zamanı gelmiş demektir. Erken davranıp olgunlaşmamış sebzeyle çalışmak, hem lezzetten hem verimden kaybettirir. Kışlık hazırlıklar nelerdir sorusuna cevap aramaya başlayan biri için en akıllı yol takvimi ürüne göre bölmektir. Hepsini tek bir hafta sonuna sıkıştırmak yerine domatesi bir hafta, közlemeleri diğer hafta yapmak hem yorgunluğu azaltır hem buzluğun kapasitesini doğru kullanmanızı sağlar. Böylece her ürünle tam mevsiminde çalışmış olursunuz.
Kış İçin Hangi Yiyecekler Önceden Hazırlanabilir?
Önceden hazırlanabilecek yiyeceklerin listesi çoğu kişinin tahmin ettiğinden uzundur. Sebzelerin yanında bakliyat, hamur işleri ve yemek bazları da bu listeye girer. Belirleyici olan yiyeceğin dondurulduktan ya da kavanoza alındıktan sonra dokusunu koruyup korumadığıdır.
- Salça, rendelenmiş domates ve domates püresi
- Közlenmiş biber ve közlenmiş patlıcan
- Haşlanmış nohut, kuru fasulye ve barbunya
- Doğranmış taze fasulye, bamya ve bezelye
- Kavurma yapılmış soğanlı domatesli yemek bazı
- El eriştesi, mantı ve tarhana
- Turşu, salamura asma yaprağı ve reçel
Kışlık hazırlıkları nelerdir diye düşünürken mutfakta en çok kullandığınız üç dört yemeği belirlemek işi kolaylaştırır. Sık pişirdiğiniz yemeklerin ana malzemesini hazırlamak, hiç kullanmadığınız bir ürünle uğraşmaktan çok daha mantıklıdır.
Buzluk İçin Kışlık Hazırlık Yaparken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Buzluk hazırlığının ilk kuralı kuruluktur. Yıkanan sebzelerin üzerinde kalan su, dondurucuda buz kristallerine dönüşür ve çözülme sırasında sebzenin dokusunu dağıtır. Bu yüzden yıkanan her ürünü süzgeçte bekletip ardından bezle kurulamak gerekir. Kışlık hazırlıklar nelerdir sorusunun buzluk tarafında ikinci kural sıcaklıktır. Kaynatılmış salça ya da sıcak yemek bazı doğrudan buzluğa konduğunda içerideki diğer ürünlerin sıcaklığını yükseltir ve hepsinin kalitesini düşürür. Her hazırlığı önce oda sıcaklığında, sonra buzdolabında soğutmak gerekir. Buzluğun kendi düzeni de sonucu etkiler. Dondurucunun eksi on sekiz derecede çalıştığından emin olmak, kapağı sık sık açmamak ve içeriyi tıka basa doldurmamak gerekir, çünkü hava dolaşımı olmayan bir buzlukta donma yavaşlar. Her paketin üzerine ürün adı ve tarih yazmak da kışın hangi poşette ne olduğunu hatırlamanızı sağlar.
Sebzeleri Kış İçin Saklamanın Pratik Yöntemleri
Sebzelerin çoğu doğrudan dondurulduğunda rengini ve tadını kaybeder, bunun sebebi içlerindeki enzimlerin çalışmaya devam etmesidir. Bunu durdurmanın yolu ön haşlamadır (sebzenin bir iki dakika kaynar suda tutulup hemen buzlu suya alınması). Bu işlem taze fasulye, bezelye, bamya ve karnabahar için neredeyse zorunludur. Kışlık hazırlıklar arasında en az emek isteyen yöntem ise doğrayıp dondurmaktır. Biber, patlıcan ve kabak doğranıp poşetlenebilir, ıspanak ise yıkanıp süzüldükten sonra porsiyonlar halinde saklanır. Domates ve soğan gibi ürünler dondurulduğunda yumuşadığı için yalnızca yemeklerde kullanılmak üzere ayrılmalıdır. Her sebze buzluğa girmek zorunda değildir. Patates, soğan, sarımsak ve balkabağı serin, karanlık ve havadar bir yerde aylarca durur, bu yüzden onlar için kiler mantığı daha uygundur. Kışlık buzluk hazırlığı planı yaparken bu ürünleri listeden çıkarmak, dondurucuda gerçekten yer açar.
Domatesle Yapılabilecek Kışlık Hazırlıklar
Domates, kışa taşınabilecek en verimli üründür, çünkü kendisinden çok farklı ürün çıkar. Salça en bilineni olsa da rendelenmiş domates, püre, kuru domates ve közlenmiş domates de aynı derecede işe yarar. Her biri farklı bir yemek grubuna hizmet eder ve birbirinin yerine kullanılamaz. Kışlık hazırlık tarifleri arasında en çok emek isteyen salçadır, ancak bir kez yapıldığında bütün kışı kapatır. Salça için etli ve az sulu domatesler seçilmeli, kaynatma işlemi geniş bir tepside yapılmalıdır. Rendelenmiş domates ise çok daha kolaydır, yıkanıp rendelenen domatesler kilitli poşetlerde ince bir tabaka halinde dondurulur. Domates çorbası için kışlık hazırlık düşünüyorsanız püre en doğru formdur, çünkü çorba kıvamı zaten pürüzsüz bir doku ister. Kuru domates ise farklı bir yola hizmet eder, zeytinyağında saklandığında makarna soslarında ve mezelerde kullanılır. Közlenmiş domates de köz patlıcan mezesinin ve bahar ezmesi salatanın yanında kışın yaz tadı bırakır.
Domates Çorbası İçin Kışlık Hazırlık Nasıl Planlanır?
Çorba hazırlığında amaç, kışın yalnızca ısıtıp servis edeceğiniz bir baz oluşturmaktır. Bunun için domatesler kabukları soyulup blenderdan geçirilir, ardından bir miktar havuç ve soğanla birlikte kısık ateşte kaynatılır. Bu üçlü, çorbanın tatlı ve dengeli tabanını kurar. Planlamanın en önemli kısmı porsiyon büyüklüğüdür. Kaç kişilik bir sofra için pişirdiğinizi hesaplayıp her poşete tam o kadar baz koymak gerekir, aksi halde çözdürdüğünüz fazlalık israf olur. Dört kişilik bir aile için iki bardaklık porsiyonlar çoğu tarif için yeterlidir. Kışlık buzluk hazırlıkları içinde çorba bazı en çok yer kazandıran üründür, çünkü sıvı kısmı kışın eklenir. Bazı kilitli poşetlere koyup düz yayarak dondurmak, poşetleri üst üste dizmenizi sağlar. Kışın tencereye alınan baza sıcak su, tereyağı ve isteğe göre süt eklendiğinde çorba on dakikada hazır olur.
Kışlık Hazırlıklarda Konserve Yöntemi Nasıl Uygulanır?
Konserve, buzluğa yer kalmadığında devreye giren en güvenilir yöntemdir. İşlemin temeli kavanozun ve içeriğinin ısıyla mikropsuzlaştırılmasıdır, buna pastörizasyon (kavanozun kaynar suda bekletilerek içindeki mikropların yok edilmesi) denir. Kavanozlar önce sabunlu suyla yıkanır, sonra kaynar suda on dakika bekletilir ve ters çevrilip kurutulur. Kavanozu doldururken üstte bir parmak boşluk bırakmak gerekir, buna baş boşluğu denir ve ısıtma sırasında genleşen içeriğe alan tanır. Kapak sıkıca kapatıldıktan sonra kavanozlar büyük bir tencerede, aralarına bez konularak kaynatılır. Soğuduğunda kapağın ortası içeri çökmüşse vakum oluşmuş demektir. Kışlık hazırlık tarifleri içinde konserveye en uygun olanlar asitli ürünlerdir. Domates, turşu ve reçel bu yöntemle bir yıl rahatça durur, buna karşılık az asitli sebzeler daha risklidir. Domates çorbası için kışlık hazırlık kavanozda da yapılabilir, ancak kapağı şişmiş ya da kokusu değişmiş hiçbir kavanoz kesinlikle tüketilmemelidir.
Dondurucuya Koyulacak Yiyecekler Nasıl Hazırlanmalıdır?
Hazırlığın kalitesi paketleme aşamasında belli olur. Her ürün tamamen soğuduktan sonra porsiyonlanır, kilitli poşete alınır ve poşetin içindeki hava elle bastırılarak çıkarılır. Havayla temas eden yüzeylerde buz yanığı (yüzeyin kuruyup rengini kaybetmesi) oluşur ve o bölge tadını yitirir. Kışlık buzluk hazırlıkları yapılırken en çok işe yarayan teknik düz dondurmadır. Poşetleri tepsiye yatık şekilde dizip dondurmak, ince ve düzgün paketler elde etmenizi sağlar, bu paketler kitap gibi dizildiğinde buzlukta çok az yer tutar. Aynı yöntem çorba bazı, rendelenmiş domates ve ıspanak için birebir uygulanabilir. Küçük miktarlarda kullanılan malzemeler için buz kalıbı en pratik çözümdür. Salça, limon suyu, doğranmış maydanoz ve sarımsak ezmesi kalıplarda dondurulup kalıptan çıkarıldıktan sonra tek bir poşette saklanır. Kışlık buzluk hazırlığı sırasında bu küçük paketleri ayrı bir sepette tutmak, arama zamanını kısaltır.
Kışlık Hazırlık Tariflerinde Hangi Malzemeler Öne Çıkar?
Öne çıkan malzemeler, yazın bol ve kışın pahalı olanlardır. Domates, biber, patlıcan, kabak, taze fasulye, bamya ve ıspanak bu listenin başında gelir. Bunların hepsi ya doğrudan ya ön haşlamayla buzluğa girer ve kışın taze alternatiflerinden hem lezzetli hem hesaplı olur. Sebzelerin dışında bakliyat ve hamur işleri de sık kullanılan malzemelerdir. Haşlanmış nohut porsiyonları kışın humus ve nohut yemeği için hazır bekler, el eriştesi ve mantı ise kurutulup bez torbalarda saklanır. Tarhana da yoğurt, biber ve domatesle yazın hazırlanan en klasik ürünlerden biridir. Kışlık hazırlıkları nelerdir listesini yaparken yardımcı malzemeleri de hesaba katmak gerekir. Kaya tuzu, sirke, limon tuzu, zeytinyağı ve kavanoz kapağı gibi ürünler tam işin ortasında eksik kalır. Bunları hazırlığa başlamadan önce tamamlamak, bir günü ikiye bölmenizi engeller.
Kışlık Yiyecekleri Porsiyonlayarak Saklamanın Avantajları
Porsiyonlamanın en büyük faydası israfı bitirmesidir. Bir kilo rendelenmiş domatesi tek poşette dondurduğunuzda her kullanımda tamamını çözdürmek zorunda kalırsınız, oysa iki bardaklık paketler yalnızca ihtiyaç kadarını çıkarmanızı sağlar. Bir kez çözülen ürünün tekrar dondurulması ise hem tadı hem güvenliği bozar. İkinci avantaj zaman kazancıdır. Küçük paketler büyük bloklara göre çok daha hızlı çözülür, bir yemek bazı yarım saatte kullanıma hazır hale gelir. Kışlık buzluk hazırlığı yaparken her paketin üzerine kaç kişilik olduğunu yazmak, akşam yemeği kararını da kolaylaştırır. Kışlık hazırlıklar nelerdir sorusunun cevabı kadar önemli olan bir konu da bu hazırlıkların ne kadar rahat kullanıldığıdır. Porsiyonlanmış bir buzluk, akşam eve yorgun gelen birinin yirmi dakikada yemek çıkarmasını sağlar. Bu yüzden porsiyon büyüklüğünü mutfağınızın gerçek alışkanlıklarına göre belirlemek gerekir.
Buzluk Hazırlığında Yapılan Yaygın Hatalar
Hataların çoğu acele etmekten kaynaklanır. Sebzeyi ıslak paketlemek, sıcak yemeği doğrudan dondurmak ve poşetin havasını almadan kapatmak en sık görülenlerdir. Bu üç hata tek başına bile ürünün kışa dayanmasını engeller. Kışlık hazırlık tarifleri uygulanırken etiketlemeyi atlamak da sonradan pişmanlık yaratır. Dondurulmuş rendelenmiş domates ile domates püresi poşette birbirine çok benzer, tarih yazılmadığında hangisinin daha eski olduğu da anlaşılmaz. Bir kalem ve maskeleme bandı bu sorunu tamamen çözer. Aşağıdaki maddeler buzluk hazırlığını boşa çıkaran en yaygın hataları topluyor. Listeyi hazırlığa başlamadan önce bir kez okumak, yılın emeğini korumanın en kolay yoludur.
- Sebzeleri ön haşlama yapmadan doğrudan dondurmak
- Poşetleri kapasitesinin üzerinde doldurmak
- Çözülen bir ürünü yeniden dondurmak
- Cam kavanozu ağzına kadar doldurup buzluğa koymak
- Buzluğu tıka basa doldurup hava dolaşımını kesmek
- Eski ürünleri arkada bırakıp hep yenileri kullanmak
Kışlık Hazırlıkların Saklama Süresi Nasıl Belirlenir?
Saklama süresini belirleyen üç etken vardır. Ürünün su oranı, yağ oranı ve paketlemenin havayı ne kadar iyi kestiği bu sürenin uzunluğunu doğrudan etkiler. Su oranı yüksek sebzeler daha kısa, kavurma yapılmış bazlar daha uzun dayanır. Kışlık buzluk hazırlıkları için genel bir çerçeve vermek yine de mümkündür. Aşağıdaki tablo ortalama değerleri gösteriyor ve eksi on sekiz derecede çalışan bir dondurucu için geçerlidir.
| Hazırlık | Saklama süresi |
| Ön haşlanmış sebzeler | 10 ile 12 ay |
| Rendelenmiş domates ve püre | 8 ay |
| Közlenmiş biber ve patlıcan | 6 ay |
| Haşlanmış bakliyat | 6 ay |
| Yemek bazı ve çorba bazı | 4 ay |
| Kavanozda salça ve turşu | 1 yıl |
Süre takibinin en kolay yolu ilk giren ilk çıkar mantığıdır. Yeni hazırlıkları arkaya, eskileri öne almak, hiçbir paketin buzlukta unutulmamasını sağlar. Domates çorbası için kışlık hazırlık gibi kısa ömürlü ürünleri en erişilebilir rafa koymak da bu düzenin bir parçasıdır.
Kışlık Hazırlıkları Düzenli Saklamak İçin Pratik Öneriler
Düzenin temeli gruplamadır. Sebzeler bir sepette, bakliyat bir sepette, yemek bazları başka bir sepette toplandığında buzluk kapağı her açıldığında arama süresi kısalır. Plastik sepetler ya da kesilmiş kutular bu iş için yeterlidir. Paketleri dikey dizmek de görünürlüğü ciddi şekilde artırır. Düz dondurulmuş poşetler dosya gibi sıralandığında üzerlerindeki etiketler tek bakışta okunur, üst üste yığıldıklarında ise alttakiler kaybolur. Aynı mantık kavanozlar için de geçerlidir, kiler rafında etiketleri öne çevirmek yeterlidir. Kışlık buzluk hazırlıkları için tutulan basit bir envanter listesi işi tamamen kolaylaştırır. Buzluğun kapağına asılan bir kağıda ürün adı ve adet yazıp her kullanımda üzerini çizmek, kış ortasında neyin bittiğini bilmenizi sağlar. Domates çorbası için kışlık hazırlık gibi sık kullanılan ürünlerde bu takip özellikle işe yarar.
Kış Boyunca Kullanılabilecek Hazır Yemek Bazları Nasıl Hazırlanır?
Yemek bazı, bir yemeğin en uzun süren aşamasını önceden bitirmek anlamına gelir. Soğan, domates ve biberin zeytinyağında kavrulmasıyla hazırlanan temel baz, sebze yemeklerinin, makarna soslarının ve pilav garnitürlerinin ortak başlangıcıdır. Bir kez pişirilip porsiyonlandığında kışın her yemeğin süresini yarıya indirir. Kışlık hazırlıkları nelerdir sorusuna en pratik cevabı veren hazırlıklar da bu bazlardır. Közlenmiş patlıcan bazı kışın karnıyarık ve köz patlıcan mezesi için, haşlanmış nohut humus için, kavurma yapılmış kıymalı baz ise makarna ve fırın yemekleri için hazır bekler. Mercimek çorbası bazı da soğan, havuç ve mercimeğin birlikte kavrulmasıyla hazırlanır. Bazları hazırlarken tuz ve baharatı az tutmak en doğru yaklaşımdır. Kışın yemeği pişirirken tadı ayarlamak her zaman daha kolaydır, oysa fazla tuzlu bir bazı düzeltmek mümkün değildir. Bazları iki bardaklık porsiyonlarda dondurmak ve poşetin üzerine hangi yemek için ayrıldığını yazmak, kış boyunca mutfaktaki en büyük kolaylık olur.
